Twee grote regenwouden – de Amazone en het Congobekken – vertonen tekenen van toenemende ecologische achteruitgang, zo blijkt uit afzonderlijke onderzoeken gepubliceerd in toonaangevende wetenschappelijke tijdschriften. Beide wijzen op ontbossing en ontoereikend landbeheer als de drijvende krachten achter een verlies aan veerkracht dat gevolgen kan hebben die ver buiten de bossen zelf reiken.
De regenhuishouding van de Amazone onder druk
Onderzoek van het Potsdam Institute for Climate Impact Research (PIK) heeft aangetoond dat het Amazoneregenwoud aanzienlijk kwetsbaarder is voor ontbossing dan eerdere modellen suggereerden. Het onderzoek, gepubliceerd in Nature, legt een zichzelf versterkend mechanisme bloot: de Amazone zorgt voor tot de helft van zijn eigen neerslag via de waterdamp die zijn bomen afgeven. Verdwijnen er genoeg bomen, dan begint dat systeem te bezwijken.
'Ontbossing maakt de Amazone veel minder veerkrachtig dan we eerder hadden ingeschat. Het droogt de atmosfeer uit en verzwakt de eigen regenvorming van het woud,' zei Nico Wunderling, wetenschapper bij PIK en hoofdauteur van het onderzoek.
De onderzoekers schatten dat een totale ontbossing van tussen de 22% en 28% de Amazone voorbij een kantelpunt kan duwen waarvan herstel niet langer mogelijk is. De huidige ontbossingspercentages bedragen al 17%–18%.
De gevolgen zouden niet beperkt blijven tot het woud. Verminderde neerslag in Zuid-Amerika zou de landbouwproductie beïnvloeden van Bolivia tot het Río de la Plata-bekken in Argentinië. Het onderzoek benadrukt herstel als een belangrijke hefboom voor het versterken van de veerkracht, en noemt het Braziliaanse plan om ongeveer 12 miljoen hectare te herstellen als een sprekend voorbeeld van de benodigde ambitie.
CO₂-opslag in het Congobekken in gevaar
Een onderzoek gepubliceerd in Nature Communications trekt even ernstige conclusies over het Congobekken. Onderzoekers van CTrees analyseerden de koolstofvoorraden in de ongeveer 200 miljoen hectare van de regio van 1990 tot 2020, en stelden vast dat beheerde bossen verantwoordelijk waren voor 98,7% van de netto CO₂-opname van de regio in die periode.
Onbeheerd bos, dat 54% van de totale bovengrondse koolstofvoorraad (AGC) van het bekken herbergt, was in diezelfde periode CO₂-neutraal, en wordt steeds kwetsbaarder voor verlies door kleinschalige landbouw en stedelijke uitbreiding.
'Momenteel wordt bijna de helft van de bosgebonden koolstof in het Congobekken opgeslagen in onbeheerde gebieden, waardoor het aanzienlijk risico loopt op snel verlies door kleinschalige kapactiviteiten,' zei hoofdauteur Le Bienfaiteur Sagang, onderzoekswetenschapper bij CTrees.
De gegevens benadrukken het verschil dat actief beheer maakt. Selectief gekapte bossen bevatten gemiddeld 7,5% minder AGC dan oerbossen. Gebieden getroffen door zwerflandbouw vertoonden een koolstofdichtheid van tot wel 50% lager. Het Congobekken slaat als geheel naar schatting 32,3 miljard ton koolstof op. Dat is ongeveer 21% van alle koolstofvoorraden in tropische, vochtige bossen wereldwijd.
Samen versterken de twee onderzoeken een duidelijke boodschap: de veerkracht van bossen ontstaat niet vanzelf. Er is doordacht, aanhoudend en wetenschappelijk onderbouwd beheer voor nodig.