Er komt een nieuwe CO₂-prijs aan voor sectoren die tot nu toe buiten het systeem zijn gebleven. Vanaf 2028 beïnvloedt de prijs van CO₂ de brandstof waarmee kantoren worden verwarmd, bezorgwagens rijden en kleine industriële locaties in de hele Europese Unie draaien. Het mechanisme achter die verschuiving is ETS2, het tweede emissiehandelssysteem van de EU. Het breidt CO₂-beprijzing voor het eerst uit naar wegtransport, gebouwen en aanvullende sectoren waar brandstof wordt verbruikt.
Voor bedrijven die nog nooit met CO₂-kosten te maken hebben gehad, roept de verandering praktische vragen op over blootstelling, timing en voorbereiding. Dit artikel zet uiteen wat ETS2 is, wie het raakt, wanneer het begint en wat het betekent voor de organisaties die ermee te maken zullen krijgen.
Kort gezegd is ETS2 een cap-and-trade-CO₂-markt die een prijs hangt aan de CO₂-uitstoot van brandstof die wordt verbrand in gebouwen, wegtransport en kleine industrie. De verplichting om emissierechten te kopen en in te leveren ligt bij de brandstofleveranciers, niet bij de bedrijven en huishoudens die de brandstof gebruiken. Die kosten aan het begin van de keten reizen door naar beneden via brandstof- en verwarmingsrekeningen, waardoor de bedrijfskosten in de getroffen sectoren stijgen.
Het systeem gaat op 1 januari 2028 van start, na een uitstel van een jaar, met een prijsstabilisatiemechanisme dat de CO₂-prijs in de beginfase rond de 45 euro per ton moet houden. De praktische opgave voor bedrijven is om nu in kaart te brengen welke brandstofkosten hen raken, die waar mogelijk bij de bron te verlagen en zich voor te bereiden op kosten die in de loop van de tijd oplopen.
ETS2 is het tweede emissiehandelssysteem van de Europese Unie. Het werkt volgens hetzelfde cap-and-trade-principe als het oorspronkelijke EU ETS: een plafond bepaalt de totale hoeveelheid CO₂-uitstoot die is toegestaan, die hoeveelheid wordt verdeeld in emissierechten, en het plafond daalt elk jaar zodat de uitstoot in de loop van de tijd afneemt. Het systeem dekt de CO₂-uitstoot van brandstofverbranding op drie terreinen: wegtransport, gebouwen en kleine industriële installaties onder een vastgestelde uitstootdrempel. De Europese Commissie beheert het als een aparte markt met een eigen plafond, eigen emissierechten en een eigen register.
Het oorspronkelijke systeem, nu bekend als ETS1, dekt energieopwekking, zware industrie, luchtvaart en scheepvaart. ETS2 staat daarnaast en richt zich op de uitstoot die ETS1 buiten beschouwing laat. Samen zijn wegtransport en gebouwen goed voor een groot deel van de Europese CO₂-uitstoot: ongeveer 1.235 miljoen ton CO₂-equivalent in 2023, waarvan wegtransport het grootste deel uitmaakt, volgens het European Environment Agency. Door die uitstoot binnen een CO₂-markt te brengen, krijgt ze voor het eerst een prijs.
ETS2, de EU-CO₂-markt voor gebouwen en transport, legt zijn nalevingsverplichting aan het begin van de keten. De gereguleerde partijen zijn de brandstofleveranciers: de bedrijven die benzine, diesel, stookolie en aardgas op de markt brengen om te verbranden. Elke leverancier houdt de CO₂-inhoud bij van de brandstof die hij verkoopt, rapporteert die en levert één emissierecht in voor elke ton CO₂ die wordt geproduceerd.
De meeste bedrijven in gebouwen en wegtransport dragen zelf geen directe inleververplichting. Zij krijgen met ETS2 te maken via de prijs. Brandstofleveranciers berekenen de kosten van emissierechten door in de keten, waardoor verwarmings-, brandstof- en energierekeningen stijgen. Een commerciële verhuurder met gasketels, een logistiek bedrijf met een dieselvloot en een kleine fabrikant die een werkplaats verwarmt, krijgen elk te maken met hogere inkoopkosten. Die kosten bereiken hen via hun brandstofrekening, niet via een rekening met emissierechten.
Dat is het onderscheid dat telt voor de planning. Directe naleving is een verantwoordelijkheid van de brandstofleverancier. Maar de extra kosten zijn een realiteit voor de hele economie. De bedrijven die het meest worden geraakt, zijn de bedrijven die het sterkst leunen op fossiele brandstoffen voor warmte en vervoer.
De startdatum van ETS2 is nu 2028. De datum is een jaar opgeschoven: in maart 2026 namen het Europees Parlement en de Raad formeel een uitstel van een jaar aan ten opzichte van de oorspronkelijke start in 2027, waardoor lidstaten meer tijd kregen om zich voor te bereiden, zo meldt het International Carbon Action Partnership.
De invoering verloopt in fasen:
2025 — De monitoring en rapportage van de uitstoot is begonnen.
2026 — Emissierapporten moeten worden gecontroleerd door een onafhankelijke geaccrediteerde verificateur.
2027 — De veilingen van ETS2-emissierechten beginnen, waardoor overheden vroeg inkomsten krijgen om ondersteunende maatregelen te financieren voordat het systeem aanvangt.
2028 — Het eerste volledige nalevingsjaar begint, waarbij de eerste emissierechten het jaar daarna moeten worden ingeleverd.
Het uitstel heeft de timing een jaar verschoven. De ingeslagen richting blijft overeind: de veilingen, de verificatieplicht en de inleververplichting staan allemaal nog steeds gepland voor 2028.
De CO₂-prijs van ETS2 hangt af van de markt, met ingebouwde grenzen voor de beginjaren. De effectbeoordeling van de Europese Commissie ging uit van prijzen voor emissierechten tussen de 45 en 80 euro per ton CO₂ in de eerste fase van het systeem.
Een prijsstabilisatiemechanisme moet de prijs in de beginfase beteugelen. Het systeem hanteert een drempel van 45 euro per ton, gemeten in prijzen van 2020, wat omgerekend neerkomt op ongeveer 55 euro in de huidige prijzen. Stijgt de prijs boven die drempel, dan geeft de marktstabiliteitsreserve extra emissierechten vrij om hem weer omlaag te brengen. In de meest recente ontwikkeling kwamen onderhandelaars in juni 2026 overeen om dat mechanisme te versterken: de hoeveelheid die wordt vrijgegeven zodra de drempel wordt geraakt, verdubbelt naar 40 miljoen emissierechten, de reserve kan twee keer per jaar ingrijpen, en haar rol loopt door na 2030.
De kosten van ETS2 voor bedrijven zullen in de loop van de tijd oplopen. Het ETS2-plafond daalt met 5,15% per jaar, een snellere jaarlijkse daling dan bij ETS1, volgens onderzoek van ABN AMRO. Naarmate het plafond daalt en elk emissierecht zonder gratis toewijzing naar de veiling gaat, zal de CO₂-prijs naar verwachting door de jaren 2030 heen stijgen. Voor een bedrijf dat toekomstige kosten doorrekent, geldt 45 euro per ton als een ondergrens om mee te plannen, niet als een bovengrens om op te rekenen.
De inkomsten die ETS2 oplevert, zijn gekoppeld aan steun. Het veilen van emissierechten genereert middelen, en een aanzienlijk deel daarvan vloeit naar het Social Climate Fund. Het fonds moet tussen 2026 en 2032 ten minste 86,7 miljard euro mobiliseren, geput uit ETS2-veilinginkomsten, emissierechten uit ETS1 en een verplichte bijdrage van de lidstaten. Het sluist geld naar energierenovaties, schonere verwarming, openbaar vervoer en directe hulp voor de huishoudens en kleine bedrijven die het meest worden geraakt door hogere brandstofkosten.
De steun komt al op gang vóór de startdatum. In februari 2026 lanceerde de European Investment Bank lETS2 Frontloading Facility van 3 miljard euro, ontwikkeld samen met de Europese Commissie. Daarmee kunnen lidstaten programma's voorfinancieren — van het uitrollen van warmtepompen en het verduurzamen van gebouwen tot de overstap op elektrische voertuigen — voordat de ETS2-inkomsten binnenkomen. Elke lidstaat legt zijn maatregelen vast in een nationaal Social Climate Plan. Voor bedrijven zijn deze programma's de moeite van het volgen waard, want de beschikbare steunmaatregelen bepalen de kosten van de overstap op schonere warmte en vervoer, en die verschillen per land.
De voorbereiding op ETS2 begint met inzicht. De bedrijven die de overgang het beste doorstaan, zijn de bedrijven die weten welke brandstofkosten op hen van toepassing zullen zijn voordat de prijs ingaat. Vier stappen maken de opgave behapbaar:
Breng uw brandstofgerelateerde uitstoot in kaart. Breng de CO₂-uitstoot in beeld die samenhangt met verwarming, vervoer en brandstofverbruik op locatie. Dit is de basis waarop elke andere beslissing rust.
Reken de kosten door. Pas op die basis een CO₂-prijs van 45 euro per ton en hoger toe. Dat laat zien hoe groot de kosten zijn en waar ze zich concentreren.
Verlaag bij de bron. Het verbeteren van de energie-efficiëntie van gebouwen, elektrificatie, warmtepompen, vlootvernieuwing en alternatieve brandstoffen verlagen elk de uitstoot waaraan een prijs hangt. Wat u nu verlaagt, telt steeds zwaarder mee naarmate de CO₂-prijs stijgt.
Plan apart voor restuitstoot. Sommige uitstoot laat zich niet snel verlagen. Daarvoor helpt een bredere milieustrategie, met hoogwaardige CO₂-certificaten uit de vrijwillige (geverifieerde) CO₂-markt, om de uitstoot aan te pakken die overblijft. Dit is een vrijwillige stap die naast ETS2 loopt.
Voorbereiding op ETS2-naleving beschrijft in strikte zin een taak van de brandstofleverancier. Gewone bedrijven hebben op hun beurt een eigen taak: hun kosten beheersen: weten om hoeveel het gaat, verlagen en budgetteren voor de rest. Kleinere bedrijven hebben dezelfde taak op kleinere schaal, en de CO₂-markt spreekt hen steeds directer aan.
Is ETS2 hetzelfde als de EU ETS?
Nee. ETS2 is een apart systeem van het oorspronkelijke EU ETS, nu ETS1 genoemd. ETS1 dekt energie, zware industrie, luchtvaart en scheepvaart. ETS2 dekt brandstofverbruik in gebouwen, wegtransport en kleine industrie. Elk heeft een eigen plafond, eigen emissierechten en een eigen prijs.
Moeten kleine bedrijven ETS2-emissierechten kopen?
In de meeste gevallen niet. De verplichting om emissierechten te kopen en in te leveren ligt bij de brandstofleveranciers. Kleine bedrijven krijgen vooral met ETS2 te maken via hogere brandstof- en verwarmingskosten die deze leveranciers doorberekenen.
Kunnen CO₂-certificaten worden gebruikt voor ETS2-naleving??
Nee. Voor ETS2-naleving zijn ETS2-emissierechten nodig. CO₂-certificaten uit de geverifieerde CO₂-markt zijn een apart instrument. Ze ondersteunen een bredere milieustrategie en helpen restuitstoot te compenseren, en ze staan buiten het ETS2-systeem.
Wanneer gaat ETS2 van start?
Op 1 januari 2028, na een uitstel van een jaar dat in maart 2026 werd bevestigd. De monitoring loopt vanaf 2025, geverifieerde rapportage vanaf 2026 en veilingen vanaf 2027.
ETS2 markeert een keerpunt voor CO₂-beprijzing in Europa. Voor het eerst raken de kosten van uitstoot de alledaagse brandstof die gebouwen verwarmt en goederen verplaatst. Die kosten zetten een keuze die veel bedrijven als vrijblijvend hebben beschouwd in een nieuw daglicht. Het meten en verlagen van CO₂-uitstoot wordt een kwestie van bedrijfskosten, en de argumenten om vroeg in actie te komen worden sterker naarmate het plafond daalt.
De geverifieerde CO₂-markt speelt een afgebakende rol in die bredere aanpak. Het draait om het verlagen van uitstoot in plaats van die te vervangen, en hij staat volledig buiten de ETS2-naleving. Voor bedrijven met eigen milieuverplichtingen biedt deze markt een geloofwaardige manier om de restuitstoot te compenseren die met verlagen nog niet is weggewerkt. CO₂-certificaten uit natuurprojecten — die het herstel en de bescherming van bossen, bodems en ecosystemen financieren — vertegenwoordigen niet alleen CO₂-verwijdering of -vermijding, maar voegen ook blijvende milieuwaarde toe.
ETS2 plakt op CO₂ een duidelijker prijskaartje. De bedrijven die vroeg in actie komen, eerlijk meten en plannen voor oplopende kosten, zijn in 2028 beter voorbereid.